سهام عدالت

سهام عدالت چیست؟

اقتصاددانان همیشه بر لزوم خصوصی‌سازی و کمرنگ کردن نقش دولت تاکید داشته‌اند. این فرایند در ایران سرعت کمی داشت. در سال ۱۳۸۵ با یک برداشت و تفسیر جدید از اصل ۴۴ قانون اساسی، روند اعطای سهام به بخش خصوصی سرعت بیشتری گرفت و نام سهام عدالت در مباحث اقتصادی پررنگ‌تر شد. در راستای این طرح جدید، ۸۰ درصد سهام کارخانه‌ها و بنگاه‌های دولتی به بخش خصوصی واگذار شد. سبد سهام عدالت، شامل سهم‌های شرکت‌ها و کارخانه‌های خودروسازی‌، فولاد، معادن، بیمه، بانک، هواپیمایی، کشتیرانی، نیروگاه‌ها، مخابرات و نفت گاز می‌شد.

سهام عدالت شامل چه کسانی می شود؟

قبل از تخصیص سهم‌ها، اقشار کم‌درامد را دهک‌بندی کردند. به این ترتیب که ۴۲ میلیون نفر در قالب شش دهک از پایین‌ترین درامدها تا سطوح بالاتر دسته‌بندی شدند و به هر دهک، میزان خاصی سهم اختصاص داده شد. مشمولین این طرح، به شرح زیر هستند:

1- مددجویان کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی
2- روستاییان و عشایر
3- کارگران فصلی ساختمانی
4- گروه‌های کم‌جمعیت مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب، خادمان مساجد و …
5- کارمندان و بازنشستگان دولتی، دستگاه‌های عمومی و بازنشستگان کشوری و لشکری

شاید الان این سوال برای شما پیش بیاید که سهام عدالت نسبت به روزهای اولیه چقدر افزایش ارزش داشته است که در قسمت ذیل می توانید به ارزش این سهام پی ببرید؛

به نقل از برنا : ارزش سهام عدالت یک میلیون تومانی بعد از گذشت 13 سال به حدود 13 میلیون و 900 هزار تومان رسیده و به همین نسبت ارزش سهام 532 هزار تومانی نیز 13.9 برابر (یعنی 7 میلیون و 394 هزار تومان) شده است.

از این رو سهام عدالت به دو دسته 1 میلیون تومانی و 532 هزار تومانی تقسیم می شود.

سهام تعلق گرفته به اکثر مددجویان مبلغ یک میلیون تومان بوده است و برای سایرین مبالغ کمتر. البته چند سال قبل دولت طی یک فراخوان به افرادی که برگه سهام آن ها کمتر از یک میلیون تومان بود این اجازه را داد که با پرداخت مابه التفاوت برگه های سهام تا یک میلیون تومان از این سهام برخوردار شوند.

نام شرکت‌های قرارگرفته در سبد سهام عدالت شامل ۳۶ شرکت بورسی و ۱۳ شرکت غیربورسی مشخص است.

شرکت‌هایی همچون آلومینیوم ایران (ایرالکو)، ایران خودرو، بانک‌های ملت، تجارت و صادرات ایران، سایپا، پالایشگاه‌های نفت بندرعباس، تهران، مارون، فولاد مبارکه اصفهان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، گل‌گهر و هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس از جمله شرکت‌های بورسی حاضر در سبد سهام عدالت هستند.

به طور مثال برای کسی که سهام کامل عدالت (سهام یک میلیون تومانی) را در اختیار دارد در صورت انتخاب روش مستقیم و پس از طی کردن فرآیند آزادسازی، سهامدار ۳۲ سهم از ایرالکو، ۶۱ سهم از ایران خودرو و ۴۰ سهم سایپا خواهند شد یا به طور مثال ۱۸۲۳ سهم از سهام بانک تجارت، ۱۴۲۷ سهم از سهام بانک ملت و ۱۲۷۶ سهم از سهام فولاد مبارکه اصفهان به آنها خواهد رسید.

آیا امروز امکان افزایش ارزش سهام عدالت به یک میلیون تومان وجود دارد؟

خیر. چنین امکانی وجود ندارد و مهلت افزایش ارزش سهام عدالت به یک میلیون تومان پس از پایان نیمه نخست سال ۱۳۹۶ پایان یافت.

عدم سوددهی شرکت‌های سهام عدالت، دلیل کاهش ۴۷۰ هزار تومانی سهام عدالت!

سازمان خصوصی سازی نیز با پاسخ به ۲۷ سوال پرتکرار درباره سهام عدالت، با طرح این پرسش که ” در برگه‌های سهام برخی مبلغ یک میلیون تومان درج شده در حالی که در سامانه مثلاً مبلغ ۵۳۲ هزار تومان سهام اختصاص داده شده. چرا؟ ” پاسخ داد: در ابتدای آغاز طرح توزیع سهام عدالت مقرر گردیده بود به هر یک از مشمولین تا سقف یک میلیون تومان و به هر خانوار ۵ نفره یا بیشتر تا سقف ۵ میلیون تومان سهام عدالت تخصیص داده شود و ثمن آن از سود شرکت‌های سرمایه پذیر سهام عدالت در طول ده سال مستهلک گردد اما میزان سود عایدی در طول ده سال جوابگوی میزان بدهی مشمولین نبوده است.

تفاوت سهم‌های ۵۳۰ هزار تومانی با ۴۹۰ هزار تومانی در چیست؟

این اختلاف ارقام در حالی است که برای اکثر مشمولین عادی، در مقدار سهام عدالت رقم ۵۳۰ و یا ۴۹۰ هزار تومانی نقش بسته است. علت این اختلاف ۴۰ هزار تومانی، سود شرکت‌های سهام عدالت در یکی از مقاطع است. این سود برای برخی واریز شد اما برای برخی خوش شانس‌تر به جای واریز به حساب، به مقدار سهام عدالت آنها افزوده شد.

در همین زمینه، صالح، رئیس سازمان خصوصی سازی گفت: برای مددجویانی که از تخفیف بهره مند بودند، عملاً سهام عدالت یک میلیون باقی ماند؛ اما ارزش سهام عدالت برای دیگر افراد رقم‌های ۴۹۰ هزار تومان و برای برخی دیگر نیز ۵۳۰ هزار تومان است.

وی ادامه داد: ممکن است سوال شود که تفاوت این دو در چیست؛ پاسخ این است که در یک مرحله زمانی، ۴۰ هزار تومان سود سهام عدالت برای برخی پرداخت شد و اما برای برخی دیگر به سهام آنها اضافه شد؛ بنابراین در سال ۹۵ میزان ارزش سهام ۱ میلیون تومانی به ۵۳۰ و ۴۹۰ تقسیم شد.

چرا از سال 85 تا 95 هیچ سود سهامی پرداخت نشد؟

با توجه به برنامه دولت در فرآیند توزیع سهام عدالت هیچ هزینه ای از مشمولان بابت این سهام دریافت نشد. در نتیجه سود سهام مربوط به 10 سال ابتدایی بعد از تخصیص این سهام به عنوان هزینه سهام برداشت شد. از سال 96 و با پایان این دوره 10 ساله پرداخت سود سهام شروع شده است و تاکنون سود سهام سالهای 96 و 97 پرداخت شده است. رئیس سازمان خصوصی سازی در اواسط اسفند 98 از مشخص شدن مبلغ علی الحساب سود سهام 98 خبر داده است و پرداخت این سود سهام در دستور کار این سازمان قرار گرفته است.

بر اساس مصوبه شورای عالی اجرای سیاست های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی، مقرر شده است که وارثان متوفیان مشمول سهام عدالت برای تسهیم و انتقال سهام و سود عایدی به وراث با ارائه گواهی انحصار وراثت به دفاتر پیشخوان دولت الکترونیک مراجعه کنند.

تکلیف دارندگان سهام عدالت که در این مدت فوت کرده‌اند، چه می‌شود؟

این فرآیند از مردادماه ۱۳۹۷ آغاز شده بود اما در هفته‌های اخیر و با توجه به بالاگرفتن بحث آزادسازی سهام عدالت روند انحصار وراثت و انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث، موقتا متوقف شده است که قرار شده در هفته‌های آتی با ساز و کار مشخصی از سرگرفته شود.

آیا می توان سهام عدالت مشمولان را از آن ها خرید؟

در حال حاضر هیچ کدام از مشمولین قادر به خرید و فروش این سهام نیستند و هیچ سازوکاری برای این کار در نظر گرفته نشده است.

سخن آخر

سهام عدالت طرحی بود که در راستای خصوصی‌سازی و کمرنگ‌ کردن نقش دولت در اقتصاد اجرایی شد. در این طرح، سهام بعضی از شرکت‌ها و کارخانه‌ها و بنگاه‌های اقتصادی دولتی به اقشار کم‌درامد جامعه تعلق گرفت. مدیریت این سهم‌ها را شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی به عهده گرفتند و سود، به صورت سالیانه به حساب مردم واریز می‌شد. امسال، فرایند آزادسازی سهام عدالت آغاز شده است و مردم می‌توانند انتخاب کنند که شخصا مدیریت پورتفوی خود را به عهده بگیرند و طیق زمان‌بندی اعلام‌شده، به خرید و فروش بپردازند.

رابطه سهام عدالت با بورس

رابطه سهام عدالت با بورس:

سهام عدالت که از سال ۸۶ با تعدادی مشمول و با اختیار دولت در حال فعالیت بود به صورت سالیانه مبلغی تحت عنوان سود به سهامداران پرداخت می‌کرد اما چندسالی بود که مسئولان وعده آزادسازی سهام عدالت را داده بودند و این اقدام بارها به بن بست خورد، علیرضا صالح رییس سازمان خصوصی سازی سال گذشته وعده آزادسازی سهام عدالت تا پایان آبان ماه سال ۹۹ را داده بود حال این اقدام چند ماه زودتر از موعد مقرر به سرانجام رسیده است.

در طول دو سال گذشته لایحه آزادسازی سهام عدالت تقدیم مجلس شد و مجلس در این زمینه ایرادی مبنی بر فقدان اذن رهبر معظم انقلاب را مطرح کرد، در این زمینه رئیس‌جمهوری به منظور تسریع در این اقدام موضوع را با رهبر معظم انقلاب در میان گذاشت تا اینکه چند شب گذشته رهبر معظم انقلاب با ارسال ابلاغیه‌ای اجازه آزادسازی سهام عدالت را صادر کردند و در این ابلاغیه تاکید داشتند تا دولت هرچه زودتر اقدامات لازم برای بهره‌مندی مردم از منافع خود را در دستور کار قرار دهد.

حال سهام عدالت بعد از سال‌‎‌ها آزاد شد و مشمولان این سهام که تا قبل از آزادسازی فقط قادر به دریافت سود سالانه بودند حال با این اقدام می‌توانند کل سهام خود را در بورس به فروش برسانند و نسبت به دارایی خود دخل تصرف داشته باشند.

سازمان خصوصی سازی که از مدت‌ها قبل خود را آماده این اتفاق کرده بود و زیرساخت‌های لازم برای این اقدام را مهیا کرده بود، رییس سازمان خصوصی سازی دقایقی بعد از موافقت رهبر معظم انقلاب با آزادسازی سهام عدالت اعلام کرد که مشمولان سهام عدالت از روز چهارشنبه (۱۰ اردیبهشت ماه) به مدت یک ماه فرصت دارند تا در خصوص نحوه مدیریت سهام خود تصمیم‌گیری کنند که در این زمینه مالکان سهام از روز تعیین شده نحوه مدیریت سهام خود را که آیا تمایل به ورود مستقیم به بورس دارند یا خیر؟ را تعیین کردند.

به گفته علیرضا صالح رئیس کل سازمان خصوصی سازی، آزاد سازی سهام عدالت برای ۴۹ میلیون و ۱۵۲ هزار و ۷۴۱ نفر مشمول بعد از ۱۳ سال به دو روش مدیریت مستقیم بورسی و مدیریت غیر مستقیم از طریق شرکتهای سرمایه‌گذاری استانی و با انتخاب مشمول انجام می‌شود. برای انتخاب روش آزاد سازی سهام عدالت، باید مشمولان وارد سامانه سهام عدالت به نشانی https://www.samanese.ir/ شوند و با وارد کردن اطلاعات خود مرحله به مرحله اقدام کنند.

سهام عدالت:

برای ورود به این بخش، بهتر است در ابتدا نگاهی به مفهوم خصوصی‌سازی و تاریخچه آن در کشور داشته باشیم.

خصوصی‌سازی به معنای انتقال دارایی یا واگذاری خدمات از طرف دولت به بخش خصوصی است که با هدف افزایش کارایی شرکت‌ها، بهبود شرایط اقتصادی، حذف انحصار و گسترش رقابت صورت می‌گیرد. طی 50 سال گذشته، کشورهای مختلفی از جمله ایران، سعی کردند تا با استفاده از خصوصی‌سازی، گامی مهم در جهت بهبود وضعیت اقتصادی خود بردارند.

با پیروزی انقلاب اسلامی و پذیرش قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مؤلفه‌ای جدید به نام مالکیت دولتی طی اصل 44 قانون اساسی در عرصه اقتصادی کشور مطرح شد. بر طبق این اصل، نظام اقتصادی کشور بر پایه سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی با تأکید بر بخش دولتی قدرتمند و مکمل دانستن بخش خصوصی استوار است که این اصل موجب بزرگ شدن دولت و بروز مشکلات اقتصادی در سال‌های پس از جنگ تحمیلی شده بود. از همین رو، کوچک‌سازی دولت و در پی آن کاهش بودجه شرکت‌های دولتی و همچنین قوت بخشیدن به بخش خصوصی موجب به وجود آمدن موج نخست خصوصی‌سازی در سال 1368 شد.

از سوی دیگر مهم‌ترین رکن خصوصی‌‌سازی یعنی تغییر مدیریت، با اصل 44 قانون اساسی در تضاد بود که این مسئله موجب بروز برخی مشکلات در فرآیند خصوصی‌سازی شد. بر این اساس اصل 44 قانون اساسی، طی سال‌های بعد دستخوش تغییراتی شد و مقدمات شروع موج دوم خصوصی‌سازی شرکت‌های دولتی را فراهم آورد. در سال 1385 و با ابلاغ بند ج اصل 44 قانون اساسی از سوی رهبری، دولت موظف شد تا 80 درصد از سهام خود در بنگاه‌های دولتی را به بخش‌های خصوصی و شرکت‌های تعاونی سهامی عام واگذار کند. بر این اساس، راه‌هایی برای انتقال سهام دولت در نظر گرفته شد که سهام عدالت، سازوکار در نظر گرفته شده برای انتقال سهام دولت به بخش تعاونی بود.

سهام عدالت، سهام 49 شرکت دولتی (36 شرکت بورسی و 13 شرکت غیر بورسی) است که با هدف گسترش بخش تعاون و تأمین عدالت اجتماعی، به صورت اقساط به اقشار کم درآمد جامعه اختصاص یافت. از این حیث حدود 49 میلیون نفر مشمول دریافت این نوع سهام شدند و سرمایه لازم جهت خرید این نوع سهام برای اشخاصی که قادر به تأمین آن نبودند، به صورت اقساط و طی ده سال از محل سود سهام این شرکت‌ها تأمین گردید.

همچنین از ۴۹ میلیون نفر مشمول سهام عدالت، ۳۵ میلیون نفر ارزش سهام ۴۸۰ تا ۵۳۰ هزار تومان و مابقی (دهک‌های اول و دوم درآمدی که از تخفیف ۵۰ درصدی در زمان خرید بهره‌مند شدند و همچنین سایر مشمولانی که وجه مورد نیاز برای تسویه واگذاری سهام عدالت را پرداخت کرده‌اند) سهام یک میلیون و شصت و چهار هزار تومانی دارند که در حال حاضر، ارزش روز سهام این افراد شانزده برابر افزایش یافته است. به بیان دیگر، افرادی که نیمی از سهام عدالت را دریافت کردند، در حال حاضر ارزش سهام عدالت آن‌ها هشت میلیون و پانصد هزار تومان و ارزش سهام عدالت مابقی مشمولان، هفده میلیون تومان است.

سهام عدالت را تحویل بگیریم یا نه؟

اگر کد بورسی دارید و با بازار سرمایه آشنا هستید، به نظر می‌رسد بهتر باشد از روش اول آزادسازی سهام عدالت یعنی سهامداری مستقیم استفاده کنید. در غیر این صورت، اگر کد بورسی ندارید و با خرید و فروش سهام در بورس آشنا نیستید، می‌توانید از روش دوم یعنی سهامداری غیرمستقیم از طریق شرکت‌های سرمایه‌گذاری استفاده کنید. البته در این شرایط باید قید ۹ میلیون تومان سهام عدالت را بزنید و صرفا روی سود سالانه آن حساب باز کنید. همچنین اگر به پول سهام عدالت احتیاج دارید و سود سالانه آن برای‌تان اهمیتی ندارد، می‌توانید درخواست خود را برای سهامداری مستقیم ثبت کنید و در دو ماه آینده برای دریافت کد بورسی اقدام کنید.

در مرحله اول واگذاری، سهام عدالت به برخی از افراد تحت پوشش کمیته امداد، سازمان بهزیستی و رزمندگان فاقد شغل تقسیم شد و برگه‌هایی نیز به عنوان برگه سهام عدالت در اختیار مشمولان این طرح قرار گرفت. ارزش این برگه‌ها در روزهای نخست، 500 هزار تومان بود که بعدها به یک میلیون تومان افزایش یافت این در حالی است که قرار بر این بود تا برای گروه‌های کم درآمد، نیمی از قیمت هر سهم تخفیف داده شود و نیمی دیگر نیز به مدت ده سال از محل سود شرکت بازپرداخت شود.

محمود واعظی رئیس دفتر رئیس جمهور گفت: نظارت کامل بر سرمایه گذاری در بورس وجود دارد و مورد حمایت جدی دولت است. در شرایط فعلی، بازار سرمایه ملی است و بخش‌های مختلف که متوازن مدیریت شود برای دولت مهم است تا مردم انتخاب کنند در کدام بازار تمایل به سرمایه گذاری دارند تا سود مناسبی نصیب آنها شود.

با ورود نقدینگی بالای ناشی از ورود سهام عدالت به بازار بورس که در حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان می باشد، فرضیه بعضی از فعالان و کارشناسان اقتصادی مبنی بر حبابی بودن بازار سرمایه از بین خواهد رفت.

در واقع با وارد شدن سیل جدید سهامداران به بازار سرمایه، پایداری و استحکام این بازار بیشتر خواهد شد و این موضوع باعث تمایل بیشتر مابقی شرکت های تجاری برای ورود به بازار سهام می شود تا از این بازار بازدهی مناسبی را به دست آورند.

البته این احتمال را هم در نظر بگیرید که ممکن است پس از آزاد سازی سهام عدالت تعداد بالایی از افراد مدیریت سهام را بر عهده بگیرند که البته این موضوع از یک طرف می تواند باعث تشدید ورود پول به بازار شود و از طرفی می تواند باعث ایجاد نوسانات و آشفتگی هایی در بازار گردد.

در این شرایط با آگاهی مردم از نحوه سرمایه گذاری در بورس تنوع ابزارهای مالی و مرحله ای کردن امکان فروش سهام عدالت میتوان به ثبات و آرامش بازار بورس کمک خواهند کرد.

سهام عدالت را به نوعی می‌توان هدیه دولت به مردم دانست. البته قصد پرداختن به این موضوع را نداریم. مسئله مهم در این باره ورود سهام عدالت به بورس نیست بلکه کارایی آن برای ارتقای شاخص بورس است. موضوع وارد شدن این سهام به بورس زمانی اهمیت دارد که مورد تقاضای مخاطبان و معامله گران بازار سرمایه قرار بگیرد و تا چه حدی بازار بورس رونق می‌بخشد و باعث حرکت رو به جلوی آن می‌شود.

اگر این سهام متعلق به شرکت‌ها و کارخانجاتی باشد که فعال‌اند و سود و درآمد بالایی داشته باشند بدیهی است که تحولی در بورس به وجود خواهد آمد. شاخص بورس به شدت بالا خواهد رفت و این سهام عمدتا ممکن است مرتب با افرایش ارزش رو به رو شوند تا زمانی که ارزش واقعی را به‌دست بیاورند. باید گفت زمانی اقبال مرکز بورس بیشتر می‌شود که مردم شاهد افزایش دارایی‌های خود در بورس باشند.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، فرهاد دژپسند در حاشیه جلسه هیات دولت با اشاره به خبر آزادسازی سهام عدالت اظهار کرد: به عنوان کارشناس توسعه ملی از مردمی که نمی‌توانند سهام خود را مدیریت کنند بگویم که از فروش فوری و شتاب زده آن خودداری کنند، زیرا ممکن است تعدادی از افراد سودجو با قیمتی بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی سهام نسبت به خرید این اوراق امتیاز اقدام کنند و این بسیار خطرناک، زیرا این سهام ارزشمند است.

وی ادامه داد: با توجه به آنکه این سهام بسته به میزان سهامی که دارند از یک میلیون تومانی تا ۴۰۰ هزار تومانی متناسب با ارزش آن سهام است، در واقع سود این سهم متناسب با نوسان خواهد بود به خصوص که شرکت‌هایی که در سبد سهام عدالت حضور دارند از شرکت‌های معتبر و قوی هستند.

وی تاکید کرد: خوشحالیم که این آزادسازی صورت گرفته البته طبق دستورالعمل باید آن را به شرکت سرمایه گذاری واگذار کرد و یا خود خانوار آن را مدیریت کند.

دژپسند در پایان گفت: بر اساس این دستورالعمل تعیین می‌شود که در مرحله اول چند درصد سهام خواهند داشت، بنابراین یک تحول اساسی در دارایی‌های افراد به خصوص در این شرایط که حدود ۵۰ میلیون نفر در این سهام حضور دارند، معتقدم که فضای نشاط آموزشی در بازار سرمایه به طور قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند که می‌تواند برای کسانی که مایل به پس انداز هستند سهام آن‌ها را به سمت بازار سرمایه هدایت کنیم.