مقالات

نقش دولت در اقتصاد

مقدمه

ما در این مقاله خواهان بررسی نقش دولت بر اقتصاد کشور هستیم از این رو لازم است برای درک بهتر مطلب ابتدا به شرح و بسط معنی لغوی و اصطلاحی دو واژه ی کلیدی این مقاله که همان “دولت” و “اقتصاد” است بپردازیم و در ادامه نقش دولت بر اقتصاد جوامع مختلف ، کارکرد دولت در سیستم اقتصادی ، نقش کارافرینی بر توسعه اقتصادی و وضع قوانین اقتصادی توسط دولت را بررسی کنیم .

دولت چیست ؟

دولت ازنظر لغوی: “دولت: ثروت و مال. نقیض نکبت، مال اکتسابی وموروث، (ناظم ا لطباء)، مال.مال و ظفر را بدان جهت دولت گویند که دست‌به‌دست می‌گردد(از غیاث).ثروت ومکنت و نعمت”.

“معنای اصطلاحی دولت: که در معنای عام و خاص به‌کاررفته، در معنای خاص سازمانهای اداری و اجرایی را دربرمی گیردکه هیئت‌وزیران آن را اداره می‌کنند که ریاست آن با رئیس‌جمهور است. در معنای عام مترادف با «حکومت» است و شامل کلیه‌ی قوای سه‌گانه می‌شود که دارای یک صفت بارز به نام «حاکمیت» و سلطه در روابط داخلی و بین‌المللی است.

دولت به معنی (قوه مجریه):  دولت به معنی محدودتر کلمه, در میان قوای عمومی که شامل قوه ی مقننه, قوه ی اجرائیه و قوه ی قضائیه است, تنها به قوه ی اجرائیه اطلاق می‌شود. و اگر به‌صورت دقیق بگوییم به معنی لایه ی سیاسی قوه ی مجریه ی کشور به کار می‌رود. هنگامی که می گوییم (دولت تصمیم گرفت که منابع درآمد خود را افزایش دهد). در اینجا واژه دولت معادل با واژه “Government” به‌کاربرده می‌شود”.

تعریف اقتصاد از دیدگاه های مختلف

این کلمه در زبان واژه‌شناسان، از ماده قَصَدَ در معنای رفتن، روان‌شدن، قصد چیزی یا کسی را کردن، خواستن، نیت کردن، در اندیشه کاری بودن و امثال آن به کار رفته است. همچنین اقتصاد به معنای اعتدال و میانه‌روی نیز آمده است.
خلیل بن احمد فراهیدی در کتاب «العین» در بیان مفهوم «اقتصاد» گفته است:
قصد به معنای استقامه‌الطریق، یعنی پایداری در راه است. میانه‌روی در زندگی اقتصادی آن است که نه اسراف کند و نه «تقصیر» و سخت‌گیری.
راغب در مفردات می‌گوید: «اقتصاد به معنای اعتدال در امور است بدون افراط و تفریط به تناسب هر موضوع» همچنین در لسان‌العرب، عمده معنای «اقتصاد» همان اعتدال و میانه‌روی ذکر شده است. در آیه «وَاقْصِدْ فِی مَشْیِکَ» نیز به همین معنی آمده است.
اقتصاد در اصطلاح علم اقتصاد به عنوان دانش بررسی رویدادهای اقتصادی در زمینه تولید، توزیع و مصرف به کار می‌رود.
آدام اسمیت: اقتصاد علم بررسی ماهیت علل ثروت ملل است.
استوارت میل: اقتصاد عبارت است از بررسی ماهیت ثروت از طریق قوانین تولید و توزیع.
بنابراین، علم اقتصاد، دانشی است که به تخصیص بهینه کالاها و فرآورده‌ها می‌پردازد؛ علمی که به تشریح حیات اقتصادی و پدیده‌های آن و ارتباطشان با عوامل کلی آنها توجه دارد.

مهم‌ترین کارکرد دولت در یک سیستم اقتصادی چیست؟

در چارچوب نظریه اقتصاد رفاه سنتی، دولت به طور ضمنی دارای سه ویژگی مهم می‌باشد: بصیرت، خیرخواهی و توانایی. در واقع به لحاظ نظری و به طور ضمنی، دولت اقتصاد رفاه سنتی، دولتی خیرخواه، عقل کل، دارای توان اطلاعاتی و پردازش اطلاعاتی و توان اجرایی نامحدود و در عین حال بی‌طرف و با هدف حداکثرسازی رفاه اجتماعی می‌باشد. بنابراین در این چارچوب، کارآمدی دولت در کنترل و مهار خشونت از طریق ایجاد و اعمال قواعد کارآ، مفروض انگاشته شده است و به نحوی صورت اصلی مساله پاک شده است.

در میان تمامی کارکردهای دولت، کارکرد اصلی دولت عبارت است از کنترل و مهار خشونت (داخلی و خارجی) جهت ایجاد و حفظ نظم. عدم کنترل و مهار خشونت، مبادلات داوطلبانه بازاری را تهدید نموده و موجب می‌شود که رقابت مسالمت‌آمیز و سازنده در بازار، جای خود را به رقابت ستیزه‌جویانه و مخرب داده و نظم حاکم بر بازار از بین برود. کنترل و مهار خشونت در چارچوب سازوکار بازار عملی نیست. در واقع مادامی که خشونت در جامعه به صورت عملی کنترل و مهار نگردد، اساسا برقراری نظم خودجوش در بازار منتفی است. بر این اساس مهم‌ترین کارکرد دولت عبارت است از کنترل و مهار خشونت (داخلی و خارجی) جهت ایجاد و حفظ نظم.

نقش کارآفرینی دولت بر توسعه اقتصادی

امروزه کارآفرینی برای رشد و ایجاد فضای سالم اقتصادی در جامعه لازم است و نقش آن در پایداری و ثبات اقتصادی تایید شده است. کارآفرینی فرآیند نوآوری، خلق و تاسیس یک کسب و کار جدید است که از چهار عامل «فرد»، «محیط»، «سازمان» و «فرآیند» تاثیر می پذیرد. همچنین شبکه های مختلف همکاری بر توسعه کارآفرینی موثر هستند و از آن پشتیبانی می کنند. یکی از این شبکه ها، دولت است که با تدوین و اجرای خط مشی های مناسب نقش مهمی در توسعه کارآفرینی ایفا می کند.

در هر اقتصادی، بنگاه‌های اقتصادی محور اصلی تولید و ایجاد اشتغال هستند. بنابراین بنگاه و به طریق اولی کارآفرین،‌ نقشی محوری در اقتصاد کشور دارد. نقش بنگاه‌ها در اقتصاد، ایجاد ارزش افزوده است و نقش دولت فراهم کردن محیط مناسب برای فعالیت بنگاه‌هاست.

دولت و وضع قوانین اقتصادی

قانون گذاری سه مرحله تدوین، اجرا و تضمین را در کنار یکدیگر شامل می شود. مشکلات کشور در زمینه های حقوقی مربوط به هر سه مرحله فوق و متأثر از تمامی قوا بوده و از سوی دیگر، نظام قانون گذاری مانند یک سیستم که اجزاء آن هم راستا و مقوم یکدیگر عمل کنند، نیست. در زمینه حل مسائلی که به این خاطر بوجود آمده اند، نویسندگان توصیه هایی مطرح کرده اند:

3.ثبات قوانین مسئله ای است که عدم اطمینان ها را در فضای اقتصادی کاهش می دهد.

4.قانون گذاری باید مسئله محور باشد و هر قانونی برای حل یک مسئله عینی وضع شود.

1. در بسیاری از موارد، قانون گذاری به وسیله کارشناسان مفیدتر از قانون گذاری در قوه مقننه است؛ لذا باید زمینه مداخله بیشتر کارشناسان را فراهم آوریم.

2.قانون گذاری باید به صورتی باشد که گشایش برای کسب وکارها ایجاد کند، نه اینکه سبب انسداد آن ها شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *